19 mei 2026 | 1.3 minuten leestijd

Sinds 2024 maken de scholen uit het samenwerkingsverband werk van het terugdringen van het aantal leerlingen op het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) cluster 4 en wordt er actief gezocht naar betere alternatieven op de reguliere scholen. Intussen zijn de eerste voorzichtige resultaten zichtbaar. Op 13 mei 2026 stond de themabijeenkomst van de schoolleiders in het teken van deze beweging. Schoolleiders en ondersteuningsprofessionals kwamen samen op VSO de Atlas. 

Terugblik 
In 2024 was VSO de Atlas genoodzaakt om een volverklaring af te geven. De school was gegroeid tot 268 leerlingen en het deelnamepercentage van het samenwerkingsverband steeg tot boven het landelijke gemiddelde. Om deze situatie het hoofd te bieden sloegen de schoolleiders van alle VO-scholen de handen ineen. ‘Er is sprake van een gezamenlijk probleem en een gezamenlijke verantwoordelijkheid.’ De schoolleiders van de reguliere VO-scholen spraken zich uit. ‘Als we willen dat minder leerlingen zijn aangewezen op het VSO, dan zijn wij als reguliere scholen vooral aan zet. Wij hebben de sleutel in handen’. Vervolgens is een aantal oplossingsrichtingen uitgezet, zoals:  
– Investeren in kwalitatief sterk onderwijs en basisondersteuning op de scholen.
– Leren van ‘overbruggingsoplossingen’ voor leerlingen op de wachtlijst. En deze doorontwikkelen naar volwaardige
(alternatieve) leerroutes.
– Beter benutten van praktijkvakken en stages. 
– Werk maken van terugschakelbeleid. 

Een kijkje in de keuken 
Tijdens de themabijeenkomst kregen de collega’s een inkijkje in de werkwijze van VSO de Atlas. Zo werd duidelijk hoe de organisatie is ingericht, welke leerroutes worden aangeboden en hoe de praktijkleerlijn is opgebouwd. Ook was er aandacht voor diplomering en de doorstroom naar mbo of arbeid. Voor veel collega’s bleek dit waardevolle en inspirerende informatie, die uitnodigt om te verkennen wat daarvan toepasbaar is binnen de eigen school. Daarnaast werd uitgebreid stil gestaan bij het terugschakelen van leerlingen van VSO naar VO en de eerste voorzichtige perspectiefrijke trajecten. De andere manier van benaderen kwam aan bod en de voorbereiding die dit vraagt van het team, de leerling en de ouders. Evenals de voorbereiding door het team van de ontvangende school. Letterlijk kregen de deelnemers ‘een kijkje in de keuken’, waar leerlingen en de praktijkdocent de lunch voorbereidden en tegelijkertijd uitleg gaven, hoe dit onderdeel uitmaakt van de praktijk-leerlijn.  

Leren van en met elkaar 
Om het terugdringen van de deelname aan het VSO te stimuleren kunnen scholen een beroep doen op het innovatiebudget van het samenwerkingsverband. Eén van de scholen benutte de bijeenkomst van 13 mei jl. en presenteerde een plan hoe de school de rebound zou willen versterken. Belangrijke elementen daarin: binding met de reguliere lessen, toevoegen van praktijkleren en volwaardige leerroutes. De collega’s werd om advies gevraagd op welke wijze dit plan zo succesvol mogelijk zou kunnen worden.  

Samen vasthouden aan de afgesproken lijn 
In de afgelopen twee jaar is er consequent vastgehouden aan de afgesproken lijn. De onderwerpen zijn telkens op verschillende overlegmomenten geagendeerd en er is stap voor stap uitwerking gegeven aan de oplossingsrichtingen. De actieve bijdrage van veel verschillende collega’s draagt zichtbaar bij. De groei van het aantal leerlingen op het VSO is gestopt en er is perspectief op afname. De beweging gericht op het terugdringen van de deelname aan VSO heeft een prominente plaatst gekregen in het nieuwe Ondersteuningsplan; op weg naar inclusief onderwijs.